D\u00fczenler<\/strong>: Y\u00fczy\u0131llar \u00f6ncesinden bug\u00fcne kadar kullan\u0131lm\u0131\u015f 600\u2019den fazla T\u00fcrk m\u00fczi\u011fi makam\u0131 olsa da g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilinen makam say\u0131s\u0131 119, kullan\u0131lan makam say\u0131s\u0131 ise 40 civar\u0131ndad\u0131r. TRT s\u00f6zl\u00fc eserler repertuar\u0131nda 119 makamdan yakla\u015f\u0131k 23.000 eser vard\u0131r. Bu eserlerin %84\u2019\u00fc \u015fark\u0131 ve fantezi formundad\u0131r ve %80\u2019i 20 makamda, %13\u2019\u00fc ba\u015fka 20 makamda, geri kalan %7\u2019si ise di\u011fer 79 makamda bestelenmi\u015f durumdad\u0131r. (Tacettin T\u0131naz – T\u00fcrk M\u00fczi\u011fi E\u011fitimi 2019). Her makam 8 ya da 9 farkl\u0131 sesten olu\u015fur ancak bu seslere nota demek do\u011fru olmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc makamlarda nota isimleri de\u011fil seslerin aral\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemlidir. Bu ses aral\u0131klar\u0131 neredeyse tam olarak bat\u0131 m\u00fczi\u011fi ile uyu\u015fabilece\u011fi gibi i\u00e7erdi\u011fi koma ya da ar\u0131za sesler ile sadece TSM’de kullan\u0131lan bir yap\u0131 olarak da kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kabilmektedir. TSM’de toplamda 24 ses bulunmaktad\u0131r ve bu seslere perdesiz bir enst\u00fcrman ile ula\u015fmak kolayken, perdeli bir enst\u00fcrman olan ba\u011flama ile bu seslere ula\u015fmak i\u00e7in\u00a0 perdelerin ve tellerin yap\u0131s\u0131 de\u011fi\u015ftirilebilmektedir.\u00a0 Bu de\u011fi\u015fimlere d\u00fczen denir ve bazen farkl\u0131 ses aral\u0131klar\u0131 elde etmek i\u00e7in bazen ise y\u00f6rsel tav\u0131rlar\u0131 daha kolay \u00e7alabilmek farkl\u0131 d\u00fczenlerde ba\u011flamalar kullanmak gerekebilir. Ne demi\u015ftik? TSM’de 24 farkl\u0131 ses vard\u0131r. Ancak bu 24 ses, e\u015fit aral\u0131\u011fa g\u00f6re b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f sesler de\u011fildir. Yani TSM’de bir oktav ses bat\u0131 m\u00fczi\u011finden farkl\u0131 olarak 12 e\u015fit par\u00e7aya de\u011fil\u00a0 (TET12), 56 par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr (TET56) ve bu 56 sesin i\u00e7erisinde sadece 24<\/strong> ses kullan\u0131lmaktad\u0131r.\u00a0 Burada ek bir bilgi vereyim King Wizzard and Little Gizzard ise TET24 diye bilinen 24 e\u015fit par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f ses sistemini kullanarak m\u00fczik icra etmektedir. TSM ile \u00e7ok ciddi benzerlik olmas\u0131na ra\u011fmen TET24 Arap m\u00fczik sistemi olarak kabul g\u00f6ren, TSM’ye nazaran \u00e7ok daha kolay bir m\u00fczik metodudur.\u00a0 Bu konuda daha derin bilgi edinmek isterseniz TET12, TET24, TET56 ve TET72 kavramlar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rabilirsiniz. *TET72 \u00c7in ve Hint m\u00fczi\u011fi’nde kullan\u0131l\u0131r.\u00a0<\/em><\/p>\r\n Karar Sesi<\/strong>:\u00a0 Ba\u011flaman\u0131n tellerinin bat\u0131 m\u00fczi\u011finde isimleri vard\u0131r ancak \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 ses tellerin sahip olduklar\u0131 isimlerden farkl\u0131 olabilmektedir. Bu karar sesini etkiler ve bunun iki temel sebebi vard\u0131r.\u00a0 Sonu\u00e7<\/strong>: G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ba\u011flama, bat\u0131 m\u00fczi\u011fi temelleri ile \u00f6\u011fretildi\u011fi i\u00e7in her ba\u011flama teline bat\u0131 m\u00fczi\u011finin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan bir isim verilmi\u015ftir. Bu isimler ba\u011flama telinin ismidir, ba\u011flama telinin verdi\u011fi ger\u00e7ek sesler de\u011fildirler!\u00a0 <\/span>Dolay\u0131s\u0131 ile bir ba\u011flama virt\u00fc\u00f6z\u00fc repertuar\u0131ndaki \u015fark\u0131lar icra etmek i\u00e7in bazen ba\u011flama de\u011fi\u015ftirdi\u011fini, yeniden akortlad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u00a0 ya da sadece elindeki ba\u011flamaya uygun eserleri \u00e7ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilirsiniz.\u00a0<\/p>\r\n Sonu\u00e7tan yola \u00e7\u0131karak varmam\u0131z gereken nokta \u015fu; e\u011fer biz gitar\u0131m\u0131za ek perdeler uygulayacaksak iki konu da karar vermemiz gerekir. Bunlar “Hangi makamlardaki eserleri \u00e7alaca\u011f\u0131z?” ve “\u015eark\u0131ya s\u00f6yleyecek ki\u015finin ses aral\u0131\u011f\u0131 nedir?”\u00a0 Bu konu hala karma\u015f\u0131k gelebilir ancak \u00e7ok basit bir form\u00fcl\u00fc var.<\/p>\r\n Karar sesi asl\u0131nda ba\u011flaman\u0131n la<\/strong> telinin hangi sese akort edildi\u011fi ile alakal\u0131d\u0131r. Gitar tel gerginli\u011fi ba\u011flamaya k\u0131yasla \u00e7ok y\u00fcksek oldu\u011fu i\u00e7in telleri s\u0131kmak ya da gev\u015fetmek ile sonu\u00e7 al\u0131namamaktad\u0131r. Yukar\u0131da da de\u011findi\u011fim gibi ba\u011flamadaki her bir tele nota ismi verilmi\u015ftir ancak bu isimler tellerin verdikleri sesleri ifade etmez! Genel olarak ba\u011flamalar\u0131n la<\/strong> teli,\u00a0si<\/strong> ya da do<\/strong> olarak (karar sesi) akortlan\u0131r. Ben kendi gitar\u0131mda ses aral\u0131\u011f\u0131m si<\/strong> karar akort edilmi\u015f bir ba\u011flamaya e\u015flik edebilecek kadar dar oldu\u011fu i\u00e7in si<\/strong> karar akortlanm\u0131\u015f bir ba\u011flamay\u0131 referans ald\u0131m. Bu sebepten a\u015fa\u011f\u0131da foto\u011fraf\u0131n\u0131 g\u00f6rebilece\u011finiz gibi gitar\u0131m\u0131n 2. perdesine kapo takt\u0131m ve la <\/strong>sesini ->\u00a0si<\/strong> sesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcm. Ger\u00e7ekte art\u0131k si <\/strong>sesi vermesine ra\u011fmen bunu yine de la <\/strong>kabul ettim ve ekleyece\u011fim perdelerin yerlerini buna g\u00f6re planlad\u0131m. Ancak bu tamamen bana \u00f6zg\u00fc oldu. E\u011fer siz daha pes ya da daha tiz ses aral\u0131\u011f\u0131na sahipseniz, ona g\u00f6re kapo tak\u0131p takmayaca\u011f\u0131n\u0131za karar vermeniz gerekecektir. Fark etmenizi umdu\u011fum \u015fey \u015fu olmal\u0131. Perde yerleri \u015fark\u0131ya e\u015flik edecek ki\u015filere g\u00f6re de\u011fi\u015fiklik g\u00f6stermektedir!\u00a0 Asl\u0131nda bu sebepten Tolgahan \u00c7o\u011fullu’nun perdeleri de\u011fi\u015ftirilebilen mikrotonal gitar\u0131 daha esnek bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Ama sadece ba\u011flama uyarlamas\u0131 yap\u0131lacaksa y\u00fcksek bir gereklilik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebilirim.\u00a0<\/p>\r\n Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda daha az kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in karar sesi kavram\u0131n\u0131 elemek istiyorum. Yani ba\u011flaman\u0131n la telinin la sesi verdi\u011fi bir evrende ge\u00e7ecek yaz\u0131m\u0131z. Zaten bu duruma art\u0131k nas\u0131l m\u00fcdehale edece\u011finizi biliyorsunuz. Di\u011fer bir karma\u015fa olan makamlar i\u00e7in de ba\u011flamada en s\u0131k kullan\u0131lan makamlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 perdeleri referans alaca\u011f\u0131z bunlar.\u00a0<\/p>\r\n \u00c7argah makam\u0131: do – re – mi – fa\u00a0 – sol – la – si – do\u00a0 Dikkat: Perde isimlerini bilmek makamlar\u0131 bilmek anlam\u0131na gelmez. O bamba\u015fka bir konu.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n Ba\u011flama ile icra edilebilecek ba\u015fka makamlarda var ancak temel olarak bu 6 makam\u0131n i\u00e7erdi\u011fi perdeler bizim i\u00e7in yeterli olacakt\u0131r.\u00a0 \u00c7argah, Buselik ve K\u00fcrdi makamlar\u0131 asl\u0131nda bat\u0131 m\u00fczi\u011finde de kullan\u0131lan ve komas\u0131z seslerden olu\u015fan makamlar oldu\u011fu i\u00e7in bu makamlarda \u00e7alaca\u011f\u0131m\u0131z eserleri icra ederken hi\u00e7 bir perdeye ihtiyac\u0131m\u0131z olmayacak. Dolay\u0131s\u0131 ile bu yaz\u0131n\u0131n konular\u0131 de\u011filler. Ancak Hicaz, U\u015f\u015fak ve H\u00fcseyini makamlar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise, si\u266d2- fa#3 – do#3<\/strong> perdelerini g\u00f6r\u00fcyoruz. \u0130\u015fte tam olarak sahip olmam\u0131z gereken perdeler bunlar.\u00a0 Bunlarla beraber ba\u011flamada a\u015fa\u011f\u0131daki \u00e7izelgede de g\u00f6rebilece\u011finzi gibi farkl\u0131 perdeler de bulunmaktad\u0131r. Ancak bu perdeler genelde eseri transpoze ya da s\u00fcslemek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. \u00c7ok nadiren ihtiya\u00e7 duyuluyor. Bu sebepten gitar\u0131n \u00e7al\u0131m konforunu kaybetmemek i\u00e7in sadece bu \u00fc\u00e7 perdeyi gitarda bulundurmam\u0131z yeterli. Perde uygulamas\u0131na ge\u00e7meden \u00f6nce perdelerin harf kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 hat\u0131rlayal\u0131m: \u00a0“A= la | B = si | C= do | D = re | E = mi | F = fa | G = sol” oldu\u011funu hat\u0131rlatal\u0131m.\u00a0<\/p>\r\n F#3 = F# (fa diyez) perdesinin 3\/1’ine yeni perde ekleyerek F#3 elde edilir.\u00a0 G\u00f6z\u00fcn\u00fczden ka\u00e7mam\u0131\u015ft\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ama yine de belirtmek isterim ki, koma sesler hesaplan\u0131rken, #3<\/strong> koma sesleri i\u00e7in diyez sesin oldu\u011fu perde b\u00f6l\u00fcn\u00fcrken, \u266d2<\/strong> olanlarda nat\u00fcrel sesin bulundu\u011fu perde b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu bilgi ileri de ba\u011flamadaki ba\u015fka perdeleri uyarlarken i\u015finize yarayabilir. Ayr\u0131ca bu seslerin 2 ya da 3 diye adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan sebep ise TSM’deki TET56 kavram\u0131ndan gelmektedir. \u00c7ok fazla kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olmamas\u0131 ad\u0131na bu konuya burada yer vermedim.\u00a0\u00a0<\/p>\r\n
1-Yukar\u0131da de\u011findi\u011fim gibi ba\u011flaman\u0131n ve \u015fark\u0131y\u0131 s\u00f6yleyen ki\u015filerin \u00e7\u0131kabilece\u011fi maximum ses aral\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu belirtmi\u015ftim.\u00a0
2-Bir ba\u015fka gerek\u00e7e ise, bat\u0131 m\u00fczi\u011finde la<\/strong> olarak kabul edilen 440mhz frekans\u0131ndaki ses T\u00fcrk Sanat \/ Halk M\u00fczi\u011fin’de re<\/strong> olarak kabul edilmesidir.\u00a0 \u00c7\u00fcnk\u00fc bat\u0131 m\u00fczi\u011finde SOL anahtar\u0131 ile FA anahtar\u0131 bulunurken, TSM sadece SOL anahtar\u0131 kullanmay\u0131 tercih etmi\u015ftir. Bunun bir etkisi olarak yaz\u0131l\u0131 ifade edilmi\u015f bir eserde la <\/strong>notas\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz yerde re <\/strong>basmam\u0131z gerekmektedir. \u0130\u015fte bu gerek\u00e7eler ile\u00a0 ba\u011flaman\u0131n karar sesi’nin ne olaca\u011f\u0131 belirlenir ve buna g\u00f6re teller gev\u015fetilir ya da s\u0131k\u0131l\u0131r.<\/p>\r\n![\"\"](\"http:\/\/kadirdogan.com.tr\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/kadir-gitar-1024x769.jpeg\")
<\/p>\r\n
Buselik makam\u0131: la – si – do – re – mi – fa – sol – la – sol#
K\u00fcrdi : la – si\u266d\u00a0<\/strong>– do – re – mi – fa – sol – la
Hicaz makam\u0131 : la – si\u266d <\/strong>– do \/ do#3 – re – mi – sol – fa \/ fa#3
U\u015f\u015fak : la – si\u266d2 <\/strong>– do – re – mi – fa – sol – la
H\u00fcseyini : la – si\u266d2 <\/strong> – do – re – mi – fa#3 – sol – la\u00a0<\/p>\r\n\r\n
Ek perde uygulamas\u0131 nas\u0131l olmal\u0131:<\/h3>\r\n
Si\u266d2 = B (si) perdesinin 3\/1’ine yeni perde ekleyerek Si\u266d2 elde edilir.
Do#3 = C# (do#) perdesinin 3\/1’ine yeni perde ekleyerek Do#3 elde edilir.<\/p>\r\n
![\"\"](\"http:\/\/kadirdogan.com.tr\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/baglama-to-guitar.png\")
<\/a>